Kategoriaren artxiboak: Ibilaldi kulturalak

Iruñaren bisita

Peio Jorajuriak Herrian agertu artikulua

Sanferminak iraganik, Iruñaren bisita gozo eta lasaia

  

Iruñeko bestak doi doia bururatuak zirela eta hango karrikak lasaitasunera itzuliak, turistak oraindik ez metaka etorriak, uztailaren 19ko egunaz, asteazkenez, baliatu da Euskaltzaleen Biltzarra elkartea Iruña hiri zaharra bisitatzeko, luzatua zuen gomitari ihardetsia zuten Ipar Euskal Herriko hogeita hamar bat euskaltzalerekin. Eta gu ere gogotik juntatu gitzaie. Elkarte horren aitzineko urtetako bidaia kulturalentzat bezala, Gillermo Etxeberria donostiar elkarte-kideak zuen egitaraua prunki prestatua.

Herriko Etxean ongi-etorria

Lehen hitzordua, Jon Martinez arte-historialariarekin ginuen, Herriko Etxe aitzinean. Gidari paregabea zaiku suertatu, Iruñaren Alde Zaharra gostura zeharkatuz, argitasun asko eta askorekin. Bainan lehen lehenik Herriko Etxea dauku bisitarazi. Erdi esperantza ginuen Joseba Asiron alkatea (auzapeza) kurutzatuko ginuela egoitzaren barnetan, bainan bazukeen besterik egiteko. Udaletxeko gela nagusian, hor ginuen aldiz Diario de Navarrako argazkilaria, ondoko egunetan egunkari horrek Iparraldeko euskaltzale multxoaren potreta zuela agertuko. Egoitza guziz ospetsua da Udaletxea, margolan eder askorekin, hemen Pablo Sarasate biolin-jolea ageri, han Julian Gayarre operako tenorra, Jabier Cigaren “Elizondoko merkatua”, Francisco de Asisen Isabel II bere senarrarekin eta beste margolan frango. Udaletxeko kapera ere ikusi ahal izan dugu, urtean behin baizik idekitzen ez dutena. Zinez kuriosa, kapera bat egoitza publiko batean ! Biltzar gelak ere merezi du behakoa, bere 28 jarlekuekin, paretetan 9 kamera biltzarrak filmatzeko, eta ere, ospetsu, Nafarroako armarriak, haratago Karlos III erregearen potreta dotorea. Balkoian ere gure agerpena egin dugu, Udaletxeko plaza guzia zangopean ginuela: hortik da sanferminen hasiera ematen, txupinazo famatua, plaza guzia zapi gorriz estalirik.

Hiri Zaharrean barna

Herriko Etxea utzirik, bada zer ikus karrikaz karrika. San Zernin eliza (Zernin edo Saturninok zuen hiria ebanjelizatu eta saindu bilakatuko zen Fermin bataiatu), 12. mendeko aztarnak ageri, eliza erromanikoa zelarik eta oraindik lehenago aspaldiko sineste zenbaiten tenplu. Kontuen Ganbera, finantzak kontrolatzen zituena, 13. mendekoa, Iruñan dagon eraikin gotiko zibil bakarra. San Nikolas eliza, 12. mendeko eliza erromanikoa, gotorleku moldean eraikia, geroztik nagusiki itxura gotikoa hartua duena. Eta plazak ere hor, besteak beste Gazteluko plaza, San Frantzisko plaza, Kontseiluko plaza, bakoitza eraikin ospetsuz mugatua, jauregi (hala nola Nafar Gobernuko jauregia, parkean 165 urteko sekoia erraldoi bat daukala, Kaliforniatik ekarrarazia), antzoki eta beste.

Ernest Hemingwayren atzak

Iruñak ainitz zor dio Ernest Hemingway amerikar kazetari-idazleari (1899-1961) eta autore horrek ere halaber ainitz zor Iruñari. 1923an etorri zen lehen aldikoz Iruñera, kazetari gisa, San Ferminak aipatzeko. Besta horietaz maitemindu zen, ondotik “Fiesta” eleberria zuela idatziko, literatura munduan omena emanen zion lehen obra. Idazle horren arrastoak badira hen hemenka hirian barna. Hala nola Gazteluko plazan dagon Iruña kafetegian, hiriko jatetxe ezagutuena bilakatua dena. Gidariak barnera eraman gaitu, eta jangela nagusia zeharkaturik, gela ttipiago batera heldu gira, “Rincon de Hemingway” deitua. Hor dago amerikarraren busto edo itxura eder bat. Eta hunen ondoan dauku gidariak hauxe kondatu: “Ernest Hemingway Iruñera etorri zenean lehen aldian, Gazteluko plazako La Perla hotelera joan zen, han aterbetu nahian; bainan logelak garestiegiak izanki, ororen buru plaza bereko beste hotel batean zen aterbetu, Quintana hotelean. Eta hunen jabea, Juanito Quintana, izan zuen Emingwayk gidari nekaezina, hiriko xoko mokoak ezagutarazi zizkiona. Quintana hotela geroztik desagertua da. La Perla hotela, haatik, beti hor da, eta badaki segurki nola jokatu behar den. Jendeari sinetsarazirik lehen denbora horietan Emingway bere hoteleko klientea izan zela, hoteleko ganbara ospetsuena, nun Emingwayk lo egin omen zuen, 2.600 eurotan pagarazten du gau bakar San Ferminetan, eta bertze ganbarak 1.900/2.000 eurotan, alabainan leihoek Estafeta kalera dute bista, hortik direla goizero entzierroko zezenak iragaiten”. Eta prezio horietan ere ganbaren alokatzaileak ausarkian izanki, omen !

Andra Maria Errealaren katedrala

Ezin ginuen Iruña utz katedralari behakoa eman gabe. Huntan, donostiar emazte gazte bat ginuen gidari, Saroa. Gotiko estiloko eraikin horren bisitatzeko, ezin uka denbora nasaia hartu behar dela, hainbertze bada ikusteko, nabeak, absidea, korua, kaperak, erretaulak, kalostra (gaur obretan), kalonjeen jangela alimalea, zeintan Erregearen gortea biltzen zen ospakizun batzuren aitzakian, Karlos Noblea Nafarroako erregea eta Leonor Trastamarakoa erreginaren mausoleoa… Arkeologia miaketak ere bete betean daudela katedralaren alde batean, aspaldiko aztarnen erakusleiho. Bai, astira egin behar den bisita eta ahalaz gidari batekin. Eta ez da dudarik datorren urtean Iruñak eta bere katedralak ukanen dutela sekula baino bisitari gehiago, 2018a San Fermin urtea ekarria izanen baita.

Gillermo Etxeberria antolatzaile arraroa. Hemen animatzaile lanetan bazkari denboran.

 

Euskaltzaleen Biltzarra Donostian barna

Donostia 2016” urte berezi huntan, Euskaltzaleen Biltzarra ez zezaken egon, bere udako kultur ateraldiaren karietara, Donostiari agur bero bat egin gabe. Hogoita hamar lagunek ginuen elkartearen deialdiari ihardetsia eta autobusez airoski gira Donostia erdira heldu, lehen hitzordua ginuela San Telmo museoan, elkarte kide den Gillermo Etxeberriak egunaren egitaraua beti bezala munttoki antolaturik.

DSCN5931

San Telmo, Museoen Museoa

Euskal Herriko museo xaharrena da San Telmokoa, 1902an idekia, 2010ean berritua. Hiri zaharrean kokatzen da, Zuloaga plazan, Urgull mendiaren zangopean. Lehengo denboretan, Domingotarren komentua zen (XVI. mendekoa). Inperioko gerlen garaian, 1813an Donostia zetiatua izan zelarik bereziki, armadaren kaserna bezala erabilia izan zen. Geroztik, beraz, museo da bilakatua, euskal gizarteari osoki dedikatua. Bi zati nagusi ditu: parte zaharra, besteak beste eliza eta klaustroarekin, eta parte berria, Nieto eta Sobejano arkitektoek zaharberritua, itxura arrunt modernoa emanik.

DSCN5932

Eneko eta Beatriz museoko gida guziz argiekin ibili gira gelaz gela, argitasun asko eta asko ukanez. Ez ditugu hemen denak aipatuko. Erran dezagun halere eliza barnean aurkitzen diren mihise tindatuak zinez ikustekoak direla. Margolan handiak, Josep Maria Sert katalandar artistak 1929an eginak, Inazio Zuloaga margolariak aholkaturik, euskal populuak ezagutu dituen gertakari handi batzuren lekuko. Klaustroa ere berez ikustekoa da. Eta hor dira gaineratiko gela guziak, gaiez gai antolatuak: aztarnak oroimenean, modernitatearen hasiera, jendartean bizitzea, ohidurak, industrializazioa, itsasgintza, baserriak, karlistadak, euskal artea, kirolak eta beste.

DSCN5934

Parte hori guzia erakusketa iraunkorra balinbada, bada ere behin behineko erakusketarik, hala nola memento huntan “1516-2016 Bake-Itunak” izeneko erakusketa, hunen zati bat Baionako Euskal Museoan ere ikusgai dagona. Gure taldeko batzuk erakusketa horri so zaudelarik, bertzek nahiago izan dugu Donostiako parte zaharrean bazterren ikuska ibili, Gillermo Etxeberriak gidaturik: San Vizente eliza, Abuztuaren 31ko kalea, Andra Maria eliza, Konstituzio plaza, Bretxa eta beste. Bazen zer ikus eta zer ikas.

DSCN5940 DSCN5942 DSCN5945

Juan Gorritiren obrak

Batean honi so, bestean hari, karriketan ibiltzeak halako egarri eta gosea piztu ere ditu gu baitan, ez ginituela bakarrik begiak ase behar. Antiguo auzoan, Igeldoko pekaldean, han ginuen gure zain Imanol Alkorta, Basoetxea elkarteko kidea. Hau Euskaltzaleen Biltzarraren liburuen argitaratzailea dugu. Bainan badu ere bertze talendurik, halanola sukaldaritzan. Eta lagun batzuekin bazkari murtxagarria prestatua zaigun Basoetxean. Atseginezko mementoa, alegera, Manex Pagola ere gurekin baiginuen, gitarra eskuetan, bere osagarri arranguren gainetik beti prest umore ona eta alegrantziaren pizteko. Mahain on horren inguruko denboraldia doi bat luzatu ondoan, kanporateko deialdiak Miramar palazioraino gidatu gaitu, bere parke xoragarriarekin,

P.J.

DSCN5947 DSCN5948 DSCN5949

Kontxako badia osoa ageri, Urgull eta Igeldo artean, bien erdian Santa Klara uharteak esmeralda perla dirudiela. Miramarreko parke hortan aurkitu ditugu Juan Gorritiren obrak, han hemenka ikusgai ezarriak, “Itxasmira Aralerretik Donostira” izeneko erakusketa. Zizelkari nafartarrak badazki gauza arruntak artistikoki apailatzen. Funtsean duela zenbait urte jadanik ikusia ginuen Sarako elizdorreko zureria, sute batek kiskaildurik utzi zuena, zizelkatzen, beltzenari eta arruntenari halako edertasun berezia diola emaiten. Zureriarekin, burdina ere du lantzen, argazkian ageri den behia lekuko. Segur behi horrek ez zezakeela bistaleku ederragorik !

DSCN5955

Euskaltzaleen Biltzarraren deialdiari ihardetsia zuten euskaltzaleen multxoa Miramar parkean, Juan Gorritiren obra baten ondoan

 

Gasteiz 2015

Herria astekarian Peio Jorajuriak agertua, 2015eko abuztuaren 6-ekoan.

DSCN4915

Euskaltzaleen Biltzarrarekin Eusko Legebiltzarrean

Aste huntan besta jantzitan jarria da Gasteiz sei egunentzat, asteartetik igandera. Andra Mari Zuriaren besta airosak, Baionakoeri lekukoa hartu dutenak. Ez ditu haatik besta horiek igurikatu Euskaltzaleen Biltzarrak bidaia kultural baten antolatzeko Arabako hiri nagusira.

UdaDSCN4895 oroz antolatzen du, Gillermo Etxeberria gipuzkoar adiskidearen laguntzarekin, ateraldi aberatsa Hegoaldeko herri edo hiri batera, Iparraldeko jendeak hobeki ezagut ditzan hango altxorrak eta jendeak. Aldi huntan, uztailaren 23an, Gasteiz zuten beraz jomugan Euskaltzaleen Biltzarraren gomitari ihardetsi duten 33 lagunek.

Eusko Legebiltzarraren bihotzean

DSCN4905245.000 biztanleko hiri pollita da Gasteiz, alegera, perdea, altxor askoren kokaleku. Eta Euskal Autonomia Erkidegoko hiri nagusia da, bere gobernu eta legebiltzarrarekin. 33 lagunak, katedral berriaren (XX. mendekoa) ondoan jautsirik autobusetik eta katedralari behako laburra emanik, handik bi urratsetan den Eusko Legebiltzarrera dira berehala heldu. Han zuten zain Jorge gidaria, egoitza ospetsu horren barneen erakusle argia. Bidaiari bakotxak bere nortasun agiriko zenbakia aitzinetik emana zuen haatik, ez baita hola sartzen eraikin ongi zaindu hortara. Lehen denboretan, egoitza hori ikastetxe bat zen. 1982an zen Eusko Legebiltzarra bilakatu, legebiltzarrak ordu arte Bilbon zuelarik kafira. Barnean, denak garbi eta dirdiratsu, zoladurak eta eskailerak marmol ederrez estalirik. Lehen estaian, legebiltzarreko lehendakarien neurri handiko potretak paretan zintzilakaturik: Juan Jose Pujana, Jesus Egiguren, Joseba Andoni Leizaola, Juan Maria Atutxa, Izaskun Bilbao, Arantxa Quiroga. Bakartxo Tejeriarena, aldiz, legealdi huntako lehendakariarena, ez dute oraindik ezarria. Bigarren estaian, legebiltzartokia, 75 jarlekurekin, lurralde bakoitzarentzat 25 (Gipuzkoa, Bizkaia, Araba). Jorgek erakutsi dauku legebiltzarraren antolaketa nola egiten den, alderdi desberdinen tokiak, Euskadiko lehendakariarena, sailburuena, parlamentuburuena, bozkamoldea, telebista pantailak, 6 kamera badaudela eztabaida eta bozkaldi guzien filmatzeko, kazetarien balkoia… Legebiltzarkideen osoko bilkurak ortzegunero egiten dira, ortziraletan hamarbortzetarik aldiz galdera/erantzun bilkurak. Eta bertze xehetasun askoren emaile izan zaigu Jorge. Hots, bisita zinez jakingarria ginuen hor. Orotara, 150 langile dauzka Eusko Legebiltzarrak, egoitza hortan eta urruntxeago dagon administrazio eraikinean lanean ari direnak.

Katedral zaharreko aztarna arkeologikoak

DSCN4922Hiribarnean doi bat ibilirik (Andra Mari Zuria plaza, Espainia plaza, San Migel eliza, atarian daukala Zeledon famatuaren irudia bere parasolarekin, hiriko bestetako pertsonaia xelebrea), hara Santa Maria katedral zaharrera heltzen girela. Han aldiz Naiara gidari ernea ginuen zain. Kanpotik behatuta, gotorleku baten itxura dauka katedralak, bere dorre defentsibo, gezi leiho eta erronda pasabidearekin. Barnetik eraikin gotikoa da, Erdi Arokoa. Bainan zer egoera txarrean dagon! Arraildurak, makurdurak, ur-infiltrazioak, bada izitzekoa. Erran behar da aspaldiko urtetan zaharberritze obretan dela katedral hori eta 10 urte huntan hetsia ere dela. Bainan merezi du halere bisitatzea, kaska buru gainean ezarririk, segurtasunez. Batetik, absidearen azpikaldean badaude miaketa arkeologiko ikusgarriak, aurkikuntza askoren kokaleku. Alabainan, aspaldiko herri xahar eta primitiboa zen kokatzen eremu hortan, miaketa horieri esker gasteiztarrek beren iragan urruna dutela pittaka pittaka zilatzen. Katedral gainak ere merezi du behakoa, dorrean gora iganik. 60 metroko goratasuna du dorreak, gu haatik biderditan gelditu gira, 30 metrotan, hortik bira-bira Gasteiz guzia dela ageri, bai eta urrunagoko mendiak, Gorbeia, Anboto, Aizkorri…

Balaiteke oraindik kondatzeko. Gauden hortan egungo. Hauxe erranik halere: ez da bidaia interesgarririk bazkari onik gabe. Eta gurea han bereko Bilbaina jantokian ginuen, janari onez eta kantu ozenez agradatua.