Erran moldeak<\/p>\n
Jean-Claude Iribarren<\/strong>-ek egin lanetik hartua: <\/span><\/span><\/p>\n Esamoldeak Jean Baptiste\u00a0 Etxeberriren (1903-1996) obran.<\/span><\/p>\n Lapurdum<\/strong>en argitaratua. Bere osotasunean irakurtzeko klika hemen <\/a><\/p>\n \u00a01. Aberats okitua izan:<\/strong> 3. Aho aberatsekoa izan:<\/strong> \u00ab\u00a0bera ere aho aberatsekoa zen,<\/em><\/strong> bat izaitekotz\u00a0\u00bb (9, 39, 20) 7. Ahoan kurutze eta mahain petik hixtu egin: <\/strong>\u00ab\u00a0Beihalako putiko tipi batek goiz guziez mende hunen hastapenean arto eta esnea zuen eta zokolet-esnea urteak betetzeko egunean. Anartean ahoan kurutze<\/em><\/strong> eta mahain petik hixtu!\u00a0\u00bb<\/em><\/strong>(13, 87, 21). 4. Ahoa (zure ahoa, haren ahoa) bete izan: <\/strong>\u00ab\u00a0Duela hamabost urte ospitalerat etorri zaukun adinetako emazte bat. Laster ohartu nintzen eni so eta irriz hasten zela. Halako bat egiten dautzu trufa-musika horrek, bizkar hezurrari beheiti heldu zaitzularik. Hurbildu nindakon, ez hoberena gogoan, egiten neuela ene baitan: zerika dut emazte gaizki ikasi hau? \u2026 Zerendako irri egiten dautazu? Ez niza ote zure ahoaren bete<\/em>?\u00a0\u00bb<\/strong> (9, 57, 7). 6. Aho xuri izan:<\/strong> (Charles de Foucauld) \u00a0\u00bb hartze onekoa zen segur bainan zotza bezein alferrra. Bertzalde aho-xuri,<\/em><\/strong> ahalge gabe gormant erakutsia\u00a0\u00bb (13, 85, 18) 8. Ahuntz esnean galkatu :<\/strong> \u00ab\u00a0egun batez … hurbildu zitzaion gizon bat arras bere gisakoa. Begiak \u00f1ir-\u00f1ir, gaxuratik sobera bortxatu? Ahuntz esnean galkatu?<\/em><\/strong>.\u00a0\u00bb(13, 80,14). 9. Ahuntzaren gauerdiko eztula bezala izan:<\/strong> \u00ab\u00a0gizon maltzurraren hitza ala ahuntzaren gauerdiko eztula<\/em><\/strong> biak berdintsu\u00a0\u00bb(3, 65, 11-12). 10. Akamarreko, Akamerreko bidezainak (norberaren) buruari irri egin:<\/strong> Adibidea : (gerla denboran autoreak arnoa gudu tokirat ekarri zuen eta lagun batek han ebatsi zion) \u00ab\u00a0lehenbiziko gauean ebatsi zautan eta hustu, egun hartan ere irri egin zautan Akamarreko<\/em><\/strong> bidezainak<\/em><\/strong>\u00a0\u00bb (13, 110, 9). 11. Akilimarro ikusi:<\/strong> (Charles de Foucauld 1881ko Algeriako gerlan), \u00ab\u00a0laster pairatu zituen- eta nolako kuraie kalipuarekin -zinak eta minak. Ikusi oraino ez izarrak eguerditan bainan, euskaldun zirtolariek dioten bezala, ikusi akilimarro<\/em><\/strong>, galtxagorriren zazpi adar makatzaile uspelkorrak\u00a0\u00bb (13, 89, 28). 16. Apoaren salan ezarri:<\/strong> (Manex Athor Heletako apez xumeak seminario bestaren bazkal ondoko hitzaldia egin predikuaz…) Eta nik aldiz ene baitan: \u00ab\u00a0aldez edo moldez, huts ala kausi, hitz guziak gain azpikatuz ezarriko zaituztet apoaren salan<\/em><\/strong>! Berma hor, Attor!\u00a0\u00bb (13, 110, 26). 17. Arautsu bat mintzatu:<\/strong> \u00ab\u00a0Bizkitartean, ez uste izan arautsu bat mintzo nizala<\/em><\/strong>\u00ab\u00a0(9, 30,1) 18. Ariaren bortxaz: <\/strong>\u00ab\u00a0bizkitartean ariaren bortchaz<\/strong> pindar zonbeit jauzi ziren harri-pe\u00f1a bezein gogorra zen buru hartarik\u00a0\u00bb (3, 96, 25). 20. Aseta pasaia (izan):<\/strong> \u00ab\u00a0Han zabilan beraz De Foucauld jo harat jo hunat –aseta pasaia<\/em><\/strong>– mundu huntako itzulia egina balu bezala azken fluxtasun ez deus hautan\u00a0\u00bb,\u00a0 (13, 93, 4). 22. Azen ontzeko:<\/strong> \u00ab\u00a0Orduko gobernariek manuz behar zuten Maroc eskualdea nolakoa zen erran errotik azpiz goiti eta gain behera. Bainan nun atxeman bilari aski entzunak eta atrebituak. Gehiago dena, azen ontzeko<\/em><\/strong>,<\/em> nagusi marokanoek ahoan bilorik gabe errana zuten hilen zituztela piru hortako salatari, espiunak\u00a0\u00bb (13, 91, 20). 23. Azken beltzean: <\/strong>\u00ab\u00a0(zahartzerakoan) orok dakiguna, eta zonbeitek gure gostuz ikasia, zahartzerakoan itaxurak zorta larrietan abiatzen direla. Bainan desmasiak hor baitira azken beltzean<\/em><\/strong>\u00a0\u00bb (13, 67, 13). 24. Azkenaz goiti: <\/strong>(Lacordairek), \u00ab\u00a0aditu zuen Sainduaren (Arseko apezaren) predeikua eliza tiki hartan. Mintzaldi zitakeen xinpleena bainan, azkenaz goiti,<\/em><\/strong> bihotzetik ateraiak ziren suzko ateraldiez ausarkian orhatuak\u00a0\u00bb (13, 82, 20). 25. Aztura tartarika ukan: <\/strong>\u00ab\u00a0barka otoi ene bazter solasak. Ezpaitut oraikoa aztura tartarika<\/em><\/strong> hori.\u00a0\u00bb(13,\u00a0 80,\u00a0 7). Autoreak dio bera aspalditik kalakaria dela. 28. Barneak farrasta egin :<\/strong> \u00ab\u00a0barneak farrasta<\/em><\/strong> gozoena egiten dautzu aspaldiko adixkide xaharren ikusteak\u00a0\u00bb (13, 110, 1) 30. Beharriez burukitari (lo egin, lo egin gabe):<\/strong> 31. Behautzu hortik, Kitolis :<\/strong> F: \u00ab\u00a0et allons donc\u00a0\u00bb, imp\u00e9ratif ironique qui souligne une action malheureuse, qu’on<\/em> d\u00e9sapprouve<\/em> <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Erran moldeak Jean-Claude Iribarren-ek egin lanetik hartua: Esamoldeak Jean Baptiste\u00a0 Etxeberriren (1903-1996) obran. Lapurdumen argitaratua. Bere osotasunean irakurtzeko klika hemen \u00a01. Aberats okitua izan: Adibidea: (Charles de Foucauld) \u00ab\u00a0aberats okitua zen. Zorigaitzez sei urte zituelarik galdu zituen ontasun beharrenak: bere aitamak\u00a0\u00bb (13, 85, 2) . Azalpena: arras aberatsa, miliunka aberatsa. Okitu, okhitu, millionaire, richissime, bainan … Continuer la lecture de Erran moldeak<\/span>
\nAdibidea: (Charles de Foucauld) \u00ab\u00a0aberats okitua zen<\/em>.<\/strong> Zorigaitzez sei urte zituelarik galdu zituen ontasun beharrenak: bere aitamak\u00a0\u00bb (13, 85, 2) <\/a>.
\nAzalpena: arras aberatsa, miliunka aberatsa.
\nOkitu, okhitu, millionaire, richissime, <\/em>bainan ere jakitun okitua: grand savant<\/em>, zahar okitua: vieillard d\u00e9cr\u00e9pit<\/em>. (P. Lhande, 801)
\n(OEH <\/a>, XIII, 210-211). Okitua: aberats okitua: millonnario, \u00ab\u00a0<\/em>erraiten zuten aberats okitua, urrez hantua zela\u00a0\u00bb, Zubiri E, Prosistas navarros contempor\u00e1neos<\/em>, (1958), 85.
\nZahar okitua: decr\u00e9pito<\/em>. Jakitun okitua: sabio repleto<\/em>;
\nSarean ez dago.
\nF <\/a>: riche comme Cr\u00e9sus (ce roi de Lydie \u00e9tait riche… et montrait une certaine na\u00efvet\u00e9 dans l’\u00e9talage de ses richesses<\/em>) (A. Rey, 270)<\/p>\n
\nAzalpena: mintzalari ona izan. Ele onekoa izan, baikorra izan<\/em><\/strong><\/a>
\nLhandek ez du ekartzen.
\nEz dut OEHn atxeman, \u00ab\u00a0aho handi, ahobero izan\u00a0\u00bb lokuzio hurbilenak izanez: exagerado<\/em> (OEH, II, 203). Aho bero, espantotx. \u00ab\u00a0Ameriketan zonbeitek diote Krutchev aho-bero bat dela, dena espantu\u00a0\u00bb, Herria, 2-1-1958.
\nEuskarazko kidea: \u00ab\u00a0mihia pikoan ukan\u00a0\u00bb (E. Bidegain, 145).
\nSarean ez dago.
\nF: parler d’or, (St Jean Chrysostome \u00ab\u00a0bouche d’or\u00a0\u00bb)<\/em> (A.Rey, 658). \u00ab\u00a0Positiver\u00a0\u00bb.<\/em><\/strong><\/p>\n
\nAzalpena : (Charles de Foucauld tripa handiaren denboran, beste haurrek maizenik gutti jaten zuten) Ahoaren aintzinean kurutzea egin, eta gero barur egin. Jateko deusik ukatea erran nahi baitu.
\n\u00ab\u00a0Ahoan kurutze\u00a0\u00bb ixilik egon erran nahi du ere. <\/a>
\nOEH, II, 190,\u00a0\u00bbahoan gurutze utzi naute\u00a0\u00bb BN, me han dejado con un palmo de narices, ils m’ont fait un pied de nez ??? <\/em>Sarean ez dago.
\nF: \u00ab\u00a0crever la dalle\u00a0\u00bb<\/em> (A. Rey, 286),\u00ab\u00a0tirer la langue\u00a0\u00bb, \u00eatre dans le besoin<\/em> (ibid., 535).<\/p>\n
\nAdiera: errespetua merezi ukatea. Harremenetan, beste bezalakoa izan. Hemen, zergatik nitaz trufatzen zara, ez duta zure errespetua merezi?
\nAho bethez: \u00e0 pleine bouch\u00e9es<\/em> (P. Lhande, 15) ez da gauza bera.
\nAho beteka (OEH, II, 196): a boca llena, abiertamente<\/em>. \u00ab\u00a0Erhotegi batean mediku bat ari da aho betheka erho guziak sendatzen dituela\u00a0\u00bb, Egunaria<\/em>, 24-11-1960.
\nAhoa bete: ozenki, \u00ab\u00a0ahoa betez bazerasazuten: ez zutela xede gaixtorik erlisioneari buruz\u00a0\u00bb, Hiriart Urruty, Zezenak errepublikan.<\/em> Lokuzioak sarean, Intza proiektua. Ahoa beteko izan: ospetsu. \u00ab\u00a0Amerika, Afrika, Madrid, Barzelona, aua beteko izen oiek zer ote zeukaten ikasi nairik\u00a0\u00bb. Ata\u00f1o, Txantxangorri kantaria<\/em>, 1979. (Esamoldeak Erabili.com).
\nAhoa bete hortz (txunditurik): \u00ab\u00a0Larranekoak aoa bete ortzekin gelditu ziran\u00a0\u00bb, Agirre D, Garoa,<\/em> 1907-1912 (esamoldeak Erabili Com).
\nBainan Etxeberryren adiera honekin ez dut korpusean beste adibiderik ikusi.
\nF: m\u00e9riter le respect de qqn (le v\u00f4tre, le sien). <\/em>
\nEz da ene ustez baliokide frantsesik.<\/em><\/p>\n
\nAzalpena: gormanta, mutur-xuri (X 334) <\/a> \u00ab\u00a0Mutut-xuri eta aho xuri\u00a0\u00bb artean desberdintasuna badaiteke. \u00ab\u00a0Aho xuri egin\u00a0\u00bbgehiago izanez, besteez trufatu.<\/em><\/strong>
\nAho xuri, 1) d\u00e9licat pour le manger, gourmet\u00a0 <\/em>2) fig. b\u00e9gueule.<\/em> (P. Lhande, 16)
\nOEH, II, 213: friand, d\u00e9licat, gourmet<\/em>. Landerretxe, RIEV 1908, 624, euskal-hizkuntza edo kantabrismo (giros o expresiones propias del euskara: cf. castelinismo, galicismo<\/em>). Euskarari euskal itxura begira dezoketen mintzatzeko molde bakharrak. Hala nola: gogoak emanik, berean bere, aho xuri, etb.
\nF: \u00ab\u00a0avoir le bec fin, mais aussi b\u00e9gueule<\/em>\u00ab\u00a0.<\/p>\n
\nAzalpena : esnea sakatu, esnean ito, (se) gaver<\/em> (P. Lhande, 330).
\nAhuntz-esnea, \u00ab\u00a0leche de cabra, que se prescrib\u00eda \u00e0 ciertos enfermos<\/em>\u00a0\u00bb (OEH, II, 322).\u00a0\u00bb Auntz esnia artzen zan, esate baterako, errapetik aora, autzduna etortzen zalako atera\u00a0\u00bb, la leche de la cabra se tomaba, para un decir, de las ubres a la boca, porque la cabrera sol\u00eda acudir a la puerta,<\/em> Etxeberria T (1887-1968), Euskera dialectal de Eibar.<\/em>
\nSareak ematen du Etxeberry-ren beste adibide bat eta dio: \u00ab\u00a0ahuntz esnean galgatua izatea, menditarra, landu gabea izatea da\u00a0\u00bb, zeren eta ahuntzen haztea zen laborari xumeenen zortea.
\nF: \u00ab\u00a0abuser de l’eau fra\u00eeche, de l’eau claire\u00a0\u00bb <\/em>est peut-\u00eatre une expression fran\u00e7aise locale.<\/p>\n
\nAzalpena: baliorik gabekoa.
\nOEH, III, 321, Ahuntzaren gauerdiko eztula: expresi\u00f3n que tiene el sentido de cosa<\/em> insignificante, sin importancia,\u00a0\u00bb<\/em> eta zer axola du honek hemen darabilgun hauzian? Ahuntzaren gauerdiko eztulak baino gehiago\u00a0\u00bb, Mitxelenaren idazlan<\/em> hautatuak, <\/em>1972, 82 or.
\nBeste adibideak sarean:
\n\u00ab\u00a0Ia ba, milloi bat baiedauka zimarroi orrek eta \u2026? Milloi bat! Auntzaren gaberdiko eztula da!? Ta milloiagatik zimarroia edo izurde ustela artu bear da senartzat?\u00a0\u00bb, D. Agirre, Kresala<\/em>, 1901-1905. (Erabili.com\/esamoldeak)
\n\u00ab\u00a0Mille ogerleko di\u00f1osu? Ene semea, ezta auntzaren gaberdiko eztula\u00a0\u00bb, P. Zamarripa, Manual del vascofilo<\/em>, 1913 (ibid.).
\n\u00ab\u00a0Nik uste, eskari oien etorkizuna ta auntzaren gauerdiko eztulaor nonbait ote diran\u00a0\u00bb, X. Lizardi, 1896-1933, L. Otaegi, Kasetari lanak<\/em>. (ibid.).
\nF: nul, sans valeur,<\/em> avec un sens plus \u00e9loign\u00e9,<\/em> nul et non-avenu? (inexistant, qui ne compte pas, expression d’origine juridique, au sens de sans valeur l\u00e9gale<\/em>)<\/p>\n
\nErranahia : Akamarre (Cames<\/em>), Lapurdiko herri kaskoina.
\nHemen Akamarreko kantonierra (herri tipienetarikako langile xumeenetarik) nitaz trufatu zen. Ene burua arras trufagarri izan zen.
\nF: \u00eatre le sujet de la plaisanterie.<\/em><\/p>\n
\nAzalpena: Sufritu, pairatu.
\nAkhilimarro, surnom d\u00e9signant le diable<\/em> (P. Lhande, 26).
\nOEHn\u00a0 ez dut atxeman. Sareak ematen du adibide bera.
\nF: souffrir comme un damn\u00e9 <\/em>(A.Rey, 287), souffrir millemorts <\/em>(ibid. 611), souffrir comme un poss\u00e9d\u00e9\u00a0 <\/em>(ibid.755). <\/em><\/p>\n
\nAdiera: nausitu, garraitu, \u00ab\u00a0mettre qqn en bo\u00eete\u00a0\u00bb, faire marcher, monter \u00e0 l’arbre, emmener en b\u00e2teau <\/em>(A. Rey, 90).
\nOEHn ez dut atxeman. Apo: crapaud,<\/em> 2) apocado, falto de car\u00e1cter<\/em> 3) verraco, cerdo semental, putanero.<\/em> Sarean ez dago.
\nF: bon tour, mauvais (sale, vilain) tour (notamment avec le verbe jouer) <\/em>(A. Rey, 877)
\n\u00ab\u00a0Mettre en bo\u00eete\u00a0\u00bb,<\/em> ik. supra.<\/p>\n
\nAzalpena: arautsu, approximatif\u00a0 <\/em>(P. Lhande, 52). \u00ab\u00a0Etzirogu ikhus Iainkoa arautsuz bezik\u00a0\u00bb (Rodriguez 1782, cit\u00e9 par <\/em>P. Lhande).
\nOEH, II, 333, arau, r\u00e8gle<\/em>, selon<\/em>: arabera.
\nArautsu: ajustado a la razon <\/em>(?) \u00ab\u00a0gutiz gehienak harritzen dira berri hori jakitearekin. Alainan denak arautsu batez arizanak erraiten nor izanen zen izendatua\u00a0\u00bb
\nArautsuz: \u00a0\u00bb \u00e0 peu pr\u00e8s<\/em>\u00ab\u00a0, ik. Lhanden zitazioa.
\nIkus hurbil diren hitzak: arauz, araiz, nonbait han, probablement. Sans doute, peut-\u00eatre <\/em>(OHE, II, 341).
\nSarean ez dut atxeman.
\nF : \u00ab\u00a0en gros, grosso modo\u00a0\u00bb, sans rentrer dans le d\u00e9tail<\/em> (A. Rey, 481).<\/p>\n
\nAzalpena: \u00a0\u00bb \u00e0 force de travail\u00a0\u00bb.<\/em>
\nAri, hari: 1) vaquer \u00e0, s’occuper \u00e0, <\/em>\u00ab\u00a0iruten ari nuzu\u00a0\u00bb. 2) travailler<\/em>. Ariz-ariz, en faisant<\/em> 3) ari: adjetiboa, zer gizon aria, quel homme travailleur<\/em>\u00a0 (P. Lhande, 58-59).
\nAri, arian, \u00ab\u00a0trabajando, ocup\u00e1ndose\u00a0\u00bb<\/em> (OEH, II, 440). Arian-arian, \u00ab\u00a0a fuerza de ocuparse\u00a0\u00bb <\/em>(ibid.) \u00ab\u00a0Sagasti berri, sagasti zuri\/ inguma- atsegintokia iduri\/ elurte arian geldia\u00a0\u00bb, Lizardi, Bihotz Begietan<\/em> 1932, 112 or.
\nSarean: \u00ab\u00a0nolabait ere sartu bear zian arian\/ bapo jan eta edan lertzeko zorian\/ ez gi\u00f1an bildu noski eliz-atarian\/ mutillak, etzan giro apal ondorioan!\u00a0\u00bb, Goierriko loreak, <\/em>1970.
\nF: \u00ab\u00a0A la la<\/em> force du poignet\u00a0\u00bb, par de grands efforts personnels <\/em>(A. Rey,740)<\/p>\n
\nAzalpena : aseta, asearen bariantea. Pasaiaz, bidaiaz asea. Fatigu\u00e9 du voyage.<\/em>
\nAsetasun: sati\u00e9t\u00e9<\/em> (P. Lhande, 78).
\nAsetasun: saciedad, satisfacc\u00edon, hartura<\/em> (OEH, III, 21). \u00ab\u00a0Nere gosea hilen baituzu asetasun miragarriz, eta gorputz ustel au betiko ustelgabez iantziko\u00a0\u00bb, Ormaetxea N, \u00ab\u00a0Orixe\u00a0\u00bb, Agustin gurenaren Aitorkizunak<\/em> 1956, 280 or.
\nSarean ez dago.
\nF: (en avoir)<\/em> \u00ab\u00a0jusqu’\u00e0 plus soif<\/em> \u00ab\u00a0(A. Rey, 838), \u00ab\u00a0en avoir marre de\u00a0\u00bb<\/em> (ibid., 584).<\/p>\n
\n(L. Ed. Cestac) \u00ab\u00a0Bertzeak beste-azen ontzeko-<\/em><\/strong> behar zuen oraino etxe-gizon eta ekonomoa bezala egun guzietako aphairuez eta gaineratiko guziez artha hartu\u00a0\u00bb. (3, 120, 36)
\nAzalpena: figuratiboan, gauzak hobetzeko bainan hemen zentzu ezezkorrean. Ardurenean, gaixtotik gaixtorenera. Adiera hurbilean, ikus \u00ab\u00a0sasitik berrorat\u00a0\u00bb.
\n0EH, III, 51, \u00ab\u00a0azak ontzea\u00a0\u00bb ez dut atxeman.
\nAldiz, \u00ab\u00a0azen azpitik zopa jan\u00a0\u00bb, manger la soupe par dessous le chou qui la couvre, cela se dit quand un domestique ou qqn d’autre auquel on se fie fait une suupercherie.<\/em>
\n\u00ab\u00a0Dena jukutria tzar, azen azpitik zopa jale, harrria bota eta eskua gorde\u00a0\u00bb, Etxeberry JB, Michel Garicoitz sainduaren bizia eta bertutea<\/em>, Baionan 1962,\u00a0 26 or.
\n\u00ab\u00a0Azen ontzeko, segurra ere ixlamista deitu horiek hiltze hortaz baliatuko direla oraino herria gehiagoren sustatzeko\u2026 azen ontzeko, langile zindikatak haserre, jende xeheak duela aintzina pekatuko! Soxialistak ere kexu, ez dela hori bide ona\u2026\u00a0\u00bb Herria, 1995, in lokuzioak sarean.
\nF: \u00ab\u00a0qui mieux est<\/em>\u00ab\u00a0, en outre, encore mieux, encore pire, pour tout arranger <\/em>\u00a0(A. Rey, 598).<\/p>\n
\n\u00ab\u00a0Zorigaitzez azken beltzean-<\/em><\/strong>eta nolako bihotzminarekin- amor eman beharko du (L.Ed. Cestac-ek) eta hortan utziko ditu bere Pariseko ichtudio, ikaskuntza handiak\u00a0\u00bb (3, 120, 22).
\nAzalpena: parada gaixtoenean.
\nAu pis aller<\/em> (P. Lhande, 138).
\nOEH, III, 568.\u00a0\u00bb\u00ab\u00a0En rigor, en \u00faltimo t\u00e9rmino, por pura necesidad\u00a0\u00bb.<\/em>
\n\u00ab\u00a0Ta gero, nork zuekin eskondu nai? inork ez alabok: azken beltzean umezurtz ta neska-zar bizi-bearrez zaudeteke\u00a0\u00bb, Itun berria<\/em>, 98.
\nLokuzioak sarean. \u00ab\u00a0Gogoan eman zezatela errient horiek, beren onetan; bere zedarrietan ez bazauzken, etzakitela, zeri zauden; aiher zela gobernamendua gerla bilatzen gaztigatzeko, hoben arau, toki alda, paga ken edo ttipi; azken beltzean<\/em> errebolta (?)\u00a0\u00bb, Hiriart Urruty J (1859-1915), zezenak errepublikan<\/em>.
\nF: \u00ab\u00a0au pire\u00a0\u00bb, au pis, au pis-aller<\/em>, en<\/em> supposant l’\u00e9ventualit\u00e9 la plus f\u00e2cheuse, <\/em>(A. Rey, p 725). En derni\u00e8re<\/em> extr\u00e9mit\u00e9.<\/em><\/p>\n
\nAzalpena: funtsean, mais pour finir<\/em> (P. Lhande, 94).
\nApr\u00e8s tout, finalement<\/em> (OEH, III, 567). \u00ab\u00a0Eztuzu nahi emazte gaixtoa, ez seme gaixtoa, ez zerbitzari gaixtoa, ez athorra gaixtoa, ez eta azkenez goiti zapata gaixtoa ere\u00a0\u00bb, Axular, Guero <\/em>(1643), 564 or.
\nSarean, adibide bakarra da Etxeberryren gaineko adibide hau.
\nF : \u00ab\u00a0\u00e0 la fin\u00a0\u00bb. (\u00e0 la fin des fins, \u00e0 la fin finale sont des formes superlatives)<\/em> (A. Rey, p 419). \u00ab\u00a0En dernier ressort\u00a0\u00bb.<\/em><\/p>\n
\nAzalpena: tartar, hitz onomatopeikoa, kalaka (beste hitz onomatopeikoa),
\nBavardage,\u00a0personne bavarde et qui rapporte tout ce qu’elle voit et entend<\/em> (P. Lhande, 956).
\nAztura: jitea, izatea, nortasuna.
\n-Aztura, OEH, III, 627:\u00a0 1) co\u00fbtume, habitude, m\u0153urs, vieilles habitudes 2) exp\u00e9rience 3) mode, mani\u00e8re. \u00ab\u00a0<\/em>Biluzi naiz behin aztura gaixto guzietarik, nola bada berriz beztituko naiz? \u00ab\u00a0Axular, Guero,<\/em> 472.
\nTartarika, OEH, XV, 130: boniment, charlanaterie. \u00ab\u00a0<\/em>Apezekilako betiko tehenta, (leloa, errepika, tartarika)\u2026 Dantza ez haizu\u00a0\u00bb, Laffitte P, Murtuts eta beste<\/em> (I945) 108.
\nSarean ez dago.
\nF: \u00ab\u00a0\u00eatre bavard comme une pie\u00a0\u00bb <\/em>(A. Rey, 710)<\/p>\n
\nErranahia: Bihotzeko mugimendu sakona, \u00e9motion ressentie<\/em>, barneak farrasta egin zautan (P. Lhande 304).
\nFarrasta: \u00ab\u00a01) le bruit d’objets que l’on tra\u00eene, remue, frotte, de liquides que l’on r\u00e9pand, qui se pr\u00e9cipitent et coulent avec force, que l’on agite vivement, 2) farrasta, parrasta: une certaine quantit\u00e9 de \u00ab\u00a0<\/em>(OEH, VII, 788).\u00a0\u00bbAthea idekitzean farrastabat egiten dio bihotzak, desegiten zaio begithartea\u00a0\u00bb, Laphitz F, Bi saindu euscaldunen bizia<\/em>, Baiona, 1867, 114 or.
\nEtxepare J, Bidegorri, medikua:\u00a0\u00bbaire hoxpil batek phagoen abarrak, farrastatuz, elgarri xaflatzen ditu xurruntxa ezti batekin\u00a0\u00bb, Beribilez<\/em>, in Klasikoen gordailua.
\nF: \u00ab\u00a0faire battre le c\u0153ur<\/em> \u00ab\u00a0(A. Rey, 214), (faire en sorte que)\u00a0\u00bble coeur batte la breloque<\/em>\u00ab\u00a0,\u00a0\u00bbMonsieur de<\/em> Nissen, dont le c\u0153ur battait la breloque, crut un instant que sa femme voulait le provoquer\u00a0\u00bb,<\/em> A. Blondin, les quat’saisons<\/em>, p. 98 (ibid., 119).<\/p>\n
\n– \u00ab\u00a0Hobenduna aldiz, bi beharriez burukitari,<\/em><\/strong> lo zurrungan ! Gauazko ttirita guziak kurrukaz ari diren denbora dohatsuan\u2026\u00a0\u00bb (9, 64, 5).
\n– \u00a0\u00bb Azkenean, ezagutu ondoan gure bizio txarrena behar diogu gerla egin, bi beharriez burukitari egon gabe<\/em><\/strong>\u00a0\u00bb (3, 19, 25).<\/em>
\n– \u00ab\u00a0Izanen du nun zeri loth bi beharriek burukitari<\/em><\/strong> egon gabe<\/strong><\/em>\u00ab\u00a0(3, 120, 31).
\nAdiera:
\nP. Lhande (189), burukita, oreiller.<\/em>
\nBuruki, burukita,\u00a0\u00bboreiller<\/em>\u00a0\u00bb (OEH, V, 729).
\n\u00ab\u00a0Burukitik burukira\u00a0\u00bb (Baztan), de cabo a rabo, de bout en bout, de la t\u00eate aux pieds.<\/em>
\nSareak ematen du JB Etxeberryren (9, 64, 5) \u00ab\u00a0supra<\/em>\u00ab\u00a0-n dagoen adibidea.
\nBenetan, arras ongi lo egin. Edo alderantziz, loak hartu gabe zerbait egin.
\nF : dormir sur ses deux oreilles s’oppose \u00e0 \u00ab\u00a0ne dormir que d’un \u0153il\u00a0\u00bb. Locutions voisines: dormir comme un ange, un bienheureux, un loir, une marmotte, un plomb, un sabot, une souche, une toupie<\/em> (A. Rey, 327).
\nDormir du sommeil du juste: d’un sommeil que rien ne trouble<\/em> (A. Rey, 526).<\/p>\n
\n– (Bihotz oneko apez landibartarra), \u00ab\u00a0Horren gatik ez uste izan haren solasak etzutela buru buztanik ardurenean: behautzu hortik, Kitolis<\/em><\/strong>, hor konpon, Mari Anton!\u00a0\u00bb (13, 108, 6).
\n– \u00ab\u00a0Emazu hortik<\/em><\/strong> eta ni ez ezar gaitzi gogorrean\u00a0\u00bb (13, 71,18).
\nErranahia: Emazu hortik, hor konpon...<\/em>
\nAllons donc, vous plaisantez<\/em>\u00a0 (P. Lhande, 239)<\/em>.
\nBeha, OEH, IV, 334, \u00e9couter, pr\u00eater attention,<\/em> \u00ab\u00a0beha lehenik, mintza azkenik\u00a0\u00bb, Oihenarte, Atsotitzak,<\/em> 79. \u00ab\u00a0Behozu othoi Jainkoarean oneziari eta ez haren azoteari\u00a0\u00bb, Itun berria<\/em>, Iru\u00f1ea 1983, 36.
\nSarean ez dago.
\nHemen, allons donc, et ne me vexez pas, ne m’offensez pas gravement<\/em>.<\/p>\n